Strategie Geniuszu: (9) Rozumienie jak działa umysł
Małgorzata Taraszkiewicz

Tradycyjnie, ku przypomnieniu – lista 20. strategii używanych przez ludzi genialnych.
1. Wizja
2. Pasja
3. Wiara
4. Zaangażowanie
5. Planowanie
6. Upór
7. Uczenie się na błędach
8. Wiedza merytoryczna
9. Rozumienie jak działa umysł
10. Wyobraźnia
11. Pozytywne nastawienie
12. Autosugestia
13. Intuicja
14. Mentorzy i doradcy zewnętrzni
15. Mentorzy i doradcy wewnętrzni
16. Prawda / uczciwość
17. Odwaga
18. Kreatywność
19. Umiłowanie wykonywanego
zadania
20. Energia (fizyczna / umysłowa)

Ponad 30 lat temu Roger Sperry (Nagroda Nobla 1981 r.) oraz Robert Ornstein przyczynili się swoimi badaniami do dzisiejszej wiedzy na temat mózgu. Odkryli oni, że mózg ma dwie strony lub, jak kto woli, dwie półkule, połączone ze sobą niewyobrażalnie skomplikowaną siecią włókien nerwowych.

Mamy zatem półkulę naukową (zwykle jest ona po lewej stronie) oraz półkulę artystyczną (zwykle – po prawej stronie). Dominacja półkuli mózgu określa jak się uczymy; jakie informacje są dla nas ważne i zrozumiałe; jak będziemy się zachowywać w sytuacji stresowej. W skali populacji – rozkład wynosi mniej więcej po połowie. Zatem możemy mówić o ludziach Prawo- i Lewopółkulowych.

Półkula Naukowa (zwykle lewa) kształtuje się do 12 roku życia, znaczy to, że metody nauczania do tego wieku powinny bazować na funkcjach prawej półkuli: czyli wykorzystaniu ruchu, emocji, kolorów, rytmizacji, dramy i wyobraźni.

Bazowy profil dominujący układa się od 3 do 10 roku życia. Jest integracją profilu genetycznego profilu i profilu, kreowanego (stymulowanego) przez otoczenie w procesie uczenia się. Profil dominacji podstawowej odzwierciedla nasz naturalny styl uczenia się i w odróżnieniu od profilu dominacji adaptacyjnego (kiedy to sami nauczyliśmy się wykorzystywać pewne zasoby umysłu), pojawia się natychmiastowo w chwilach stresu. Wtedy to tylko jedna półkula i związane z nią zmysły funkcjonują efektywnie.

Aczkolwiek, zwykle u każdego człowieka występuje tzw. dominacja jednej z półkul mózgowych – nowoczesne sposoby nauczania muszą bazować na efektywnym wykorzystaniu całego mózgu!

Funkcje ćwiczone – doskonalą się.
Pamiętajmy, profile dominacji charakteryzuje nasze preferencje pod wpływem stresu. Generalnie w sytuacji sprzyjającej nauce, gdy jesteśmy zrelaksowani, zainteresowani tematem bądź dociera do nas duża dawka różnorodnych bodźców nasze przyswajanie i interpretacja wiedzy jest obupółkulowa.
Mózg to półtora kilograma galaretki, z czego zaledwie 13 dekagramów to białko, a reszta to woda i trochę tłuszczu. Ta galaretka generuje prąd i stąd bierzemy się my, nasza psychika, nasze myślenie, nasze emocje, nasza pamięć.

Budowa mózgu – trzy w jednym
Mózg zbudowany jest z trzech części, czasem mówi się także o trzech mózgach w jednym.

Mózg najstarszy - pień mózgu, zwany jest mózgiem gadzim; kontroluje podstawowe procesy życiowe. Jego prymarną funkcją jest stabilizacja procesów życiowych i przetrwanie.
Mózg środkowy, zwany układem limbicznym, odpowiada za emocje i pamięć. Układ limbiczny wpływa na organizm za pośrednictwem podwzgórza, do którego wysyła bodźce. W skrócie, można powiedzieć, że układ limbiczny decyduje o tym, czy – jako organizm, skupi się na swojej podstawowej funkcji (ochronie życia i przetrwaniu), czy dopuści do działania nasz „mózg myślący”, dzięki któremu możemy odtwarzać nabytą wiedzę, uczyć się nowych zachowań, analizować i podejmować decyzje, myśleć kreatywnie, tworzyć. W zależności od tego jak mózg środkowy odczyta (na podstawie parametrów fizjologicznych), taką uruchamia reakcję. Jeśli reakcja zostaje odczytana jako stres, zagrożenie dla zdrowia lub życia, niepokój, strach uruchamiany jest system przygotowania organizmu do ucieczki lub obrony. W tej sytuacji cała energia idzie do organów, których funkcjonowanie gwarantuje taki obrót rzeczy, m.in. napinają się mięśnie kończyn, oczy „przestawiają” się na widzenie peryferyjne, wyostrza się węch i słuch – uruchamiany jest odruch przetrwania. Czasami, gdy ból lub napięcie jest bardzo silne, występuje reakcja omdlenia. Jest to efekt decyzji organizmu o odłączeniu procesów świadomych (które pochłaniają bardzo wiele energii), aby skoncentrować wszystkie siły i środki na doprowadzenie organizmu do właściwego stanu fizjologicznego.

Jak z tego wynika, w sytuacji stresu (poczucia zagrożenia – nie ważne czy faktycznego, czy wyobrażonego) dostęp do wyższych funkcji psychicznych i intelektualnych jest praktycznie niemożliwy. W sytuacji stresu nie ma mowy o uczeniu się.

W stresie człowiek się nie uczy - uruchamia się odruch przetrwania!
Mózg doświadczający stresu i niepokoju uznaje za najważniejsze przetrwanie!

Wtedy – mózg przyjmuje tylko informacje, które służą przetrwaniu! W sytuacji stresu krew przepływa z części mózgu odpowiedzialnej za procesy myślowe wyższego rzędu i wypełnia pień mózgu. W tym stanie “mózg się zamyka”.

Zdenerwowany, zestresowany człowiek nie jest w stanie się niczego nauczyć. Jest to biologicznie niemożliwe! W stanie stresu człowiek będzie reagował instynktownie, będzie udzielał odpowiedzi “na chybił – trafił”, a żadna nowa informacja nie zostanie przez niego przyswojona.

Powtórzmy jeszcze raz - stres uniemożliwia uczenie się!

Przypominam także, iż w sytuacji stresu każdy człowiek zaczyna odruchowo funkcjonować w paśmie osobistych preferencji, określonych przez jego dominujący system sensoryczny i dominującą półkulą mózgową – co na ogół znacznie ogranicza percypowanie informacje. (Jest to problem nieco bardziej skomplikowany, bowiem w grę wchodzą jeszcze inne składowe profilu dominacji). Dogodne warunki do uczenia się i efektywnego funkcjonowania, to takie, które cechuje odpowiedni stan aktywacji organizmu, który można opisać jako: możliwość skupienia się, integrację pracy obu półkul (czyli skumulowanie ich potencjału), pozytywne nastawienie (od ciekawości do pasji) i odpowiednio wysoki poziom energii… a także dostępna, podręczna skrzynka różnorakich narzędzi myślenia, rozwiązywania problemów i rozumienia siebie i świata.


Artykuł ukazał się na WWW.trendy.codn.edu.pl