Wielka pamięć małych ludzi
Marta Kotarba

Czas, w jakim dzieci przyswajają sobie nowy materiał dydaktyczny jest bardzo zróżnicowany. Świadczą o tym krzywe uczenia się, które ewidentnie wskazują na to, że przebieg procesu uczenia się nie jest jednakowy u wszystkich dzieci, nawet w wypadku czynności zupełnie prostych. Zależy on w znacznym stopniu od indywidualnych cech osób uczących się, od stopnia trudności zadania, a także od stosunku dziecka do przyswajanego materiału oraz osoby ten materiał prezentującej.

Tempo nauczania powinno być więc dostosowane do indywidualnych możliwości ucznia. W nauczaniu zbiorowym, czyli w grupie dzieci, wspólny dla uczniów jest jedynie moment startu – przedstawienie nowego materiału; natomiast rezultaty etapowe i końcowe będą zróżnicowane ze względu na właściwości uczniów. Nie należy się zatem martwić, jeśli dziecko nie opanuje danej partii materiału w przewidzianym na to czasie, być może potrzebuje po prostu więcej czasu, aby osiągnąć kryterium wyuczenia, co znaczy, że opanuje dany materiał na najniższym, satysfakcjonującym nas poziomie.

Zmiany rozwojowe pamięci
Zdolności pamięciowe dzieci znacznie się zmieniają w średnim dzieciństwie.
Zmiany dotyczą:
(1) wzrostu pojemności pamięci,
(2) powiększania się wiedzy o przedmiotach, które próbuje się zapamiętać,
(3) pojawienia się skutecznych strategii zapamiętywania,
(4) pojawienia się zdolności myślenia o własnych procesach pamięciowych (metapamięć – „myślenie o własnym zapamiętywaniu”☺).

Pojemność pamięci
Generalnie naukowcy są zgodni co do tego, że istnieje zależność pomiędzy wiekiem a sprawnością zapamiętywania. W miarę dojrzewania dzieci potrafią utrzymać w umyśle większą liczbę liter, cyfr czy słów. Zakres pamięci (memory span) rośnie nieprzerwanie od wczesnego dzieciństwa do adolescencji (badania Case’a, 1995).

Większość dzieci w 4., 5. roku życia może odtworzyć szereg złożony z czterech cyfr, a większość dzieci sześcioletnich jest zdolna do odtworzenia szeregu złożonego z sześciu cyfr. Część naukowców uważa, że zmiana pojemności dziecięcej pamięci wiąże się z szybszym zachodzeniem operacji umysłowych, przez co czas wydobywania informacji z pamięci zmniejsza się. Inni natomiast upatrują przyczyn tego zjawiska w dojrzewaniu mózgu. Wiadomo jednakże, że szybkość procesów umysłowych u starszych dzieci (5 – 6
lat) powoduje, że mogą one sprawnie wykonać więcej operacji umysłowych niż dzieci młodsze.

Strategie pamięciowe
Zanim informacje zostaną przetworzone i zapamiętane, muszą być najpierw „zauważone”. Pojęcie strategia pamięciowa odnosi się do wszelkich zabiegów, dzięki którym ułatwiamy sobie przyswajanie i zapamiętywanie wiadomości. Dziecko w wieku przedszkolnym stosunkowo słabo kontroluje własną uwagę, dlatego musimy się liczyć z odpowiednio niewielką sprawnością zapamiętywania. Używanie elementarnych strategii umysłowych można zaobserwować już u dzieci w 2. roku życia, ale ich stosowanie wyraźnie wzrasta między 4. a 7. rokiem życia.

Dotychczasowe badania dotyczą przede wszystkim dwóch strategii: powtarzania i organizowania materiału do zapamiętania. Dzieci w wieku przedszkolnym są w stanie z powodzeniem wykorzystywać strategię powtarzania zachowującego, o ile zostaną do tego bezpośrednio zachęcone.

Dlatego tak ważne jest powtarzanie nowego materiału „na głos”, ewentualnie „po cichu”, z wykorzystaniem metod aktywizujących. Dzieci przedszkolne stosują też często czynności prestrategiczne na przykład szukają wzrokiem obiektu, nazwanego przez nauczyciela. Tym sposobem wzrasta zdolność do odtwarzania informacji w sposób przemyślany i systematyczny.

Metapamięć
Metapamięć to wiedza o własnej pamięci. Już dzieci pięcioletnie w pewnym stopniu rozumieją proces zapamiętywania, jednakże czasem jeszcze błędnie oceniają swoje możliwości zapamiętywania.


Artykuł ukazał się na WWW.trendy.codn.edu.pl